NHỮNG TƯ LIỆU VỀ TAM ĐẢO VÀ QUY HOẠCH CỦA NGƯỜI PHÁP
Nguyễn Anh Ngọc
“Nước Nam có ngàn Đông LộXứ Bắc Kỳ có dải Tây Thiên”
Câu ca như phác hoạ dải núi, rừng Tây Thiên - Tam Đảo kỳ vĩ với chiều dài trên 80km, rộng từ 10-15 km, chạy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam có toạ độ địa lý từ 2021-2142 vĩ độ Bắc và từ 10523-10544 kinh độ Đông. Từ xưa Tam Đảo đã có hệ động, thực vật phong phú, cùng hang động, thác nước, khí hậu thuận lợi cho khai thác du lịch, nghỉ dưỡng.
Nhận thấy giá trị tiềm năng thiên nhiên ở Tam Đảo để xây dựng Trạm nghỉ mát cho quan chức, gia đình người Pháp ở xứ Bắc Kỳ và Đông Dương. Năm 1904 một phái đoàn quân sự do phủ Toàn quyền giao nhiệm vụ lập dự án đã tiến hành thám sát lên Tam Đảo theo đường mòn của dân sơn tràng, lúc đó trên điểm cao khoảng 900m so với mặt nước biển; đoàn thám sát phát hiện khu vực thung lũng lòng chảo của một trong ba ngọn núi Thạch Bàn, Phù Nghĩa, Thiên Thị đã có bản người Dao sinh sống; vị trí thung lũng được bao bọc bởi hệ rừng già nguyên sinh với thảm thực vật dày đặc đã tạo nên một vùng tiểu khí hậu riêng biệt trung bình từ 18-22oC, có thể đáp ứng yêu cầu của dự án.
Năm 1906, người Pháp đã dồn bản Dao sinh sống ở thung lũng xuống vị trí bên dưới để triển khai dự án xây dựng Trạm nghỉ mát Tam Đảo qua một số sơ đồ quy hoạch (bản coppy hiện lưu tại Thư viện tỉnh) sau:
1. Sở Địa chính tỉnh Vĩnh Yên. Sơ đồ khu nghỉ mát Tam Đảo, tờ thứ 2. Tỷ lệ 1/1000. Năm 1938.2. Bản sơ đồ các khu nghỉ dưỡng trên cao Tam Đảo. Tỉ lệ 1/2000.3. Sơ đồ lô cấp cho quân sự ở Tam Đảo trích từ Sơ đồ chia lô đất ở Tam Đảo gồm các lô 29-29B & 30. 4. Sở Công chính khu Tam Đảo. Sơ đồ chia lô đất 51- 64. Tỷ lệ 1/500.5. Trích Sơ đồ phân lô đất khu Đông Tam Đảo. Tỷ lệ 1/2000.6. Sở Địa chính tỉnh Vĩnh Yên. Khu Nam Tam Đảo, trích Sơ đồ mảnh đất cho ông Brachet diện tích 132m2. Tỷ lệ 1/1000.7. Sơ đồ Dự án mở rộng phía Đông Nam - Khu nghỉ mát Tam Đảo. Tỉ lệ 1/1000. Năm 1938.8. Sơ đồ toàn cảnh khu nghỉ mát Tam Đảo đề xuất đặt tên đường phố. Ngày 14-2-1939.
Với 8 Sơ đồ quy hoạch xây dựng Trạm nghỉ mát Tam Đảo nêu trên, có thể còn chưa đủ so với thực tế của quá trình hơn 30 năm xây dựng (khoảng từ 1906-1943). Tuy nhiên qua tìm hiểu, nghiên cứu các sơ đồ cho chúng ta nhận biết tính khoa học khá rõ ở điểm sau:
Thứ nhất: Sơ đồ các khu nghỉ dưỡng trên cao Tam Đảo được quy hoạch chi tiết theo hướng mở (hoà nhập không gian xanh) đan xen với các thiết chế hạ tầng (nhà Phủ thống sứ, Công sứ Vĩnh Yên, bưu điện, nhà thờ, công viên - thể thao văn hoá, bể bơi,…) kết hợp với khu đất quân sự (mang tính an ninh, phòng thủ chiến lược).
Thứ hai: Khi các hạng mục hạ tầng cơ bản hoàn thiện; năm 1938, người Pháp quy hoạch mở rộng khu nghỉ mát Tam Đảo ra phía Đông Nam (thể hiện phát triển chiến lược). Đến năm 1939, người Pháp tiến hành vẽ sơ đồ đặt tên đường phố cho khu nghỉ mát (bước khẳng định vị trí thị tứ của khu du lịch, nghỉ mát Tam Đảo).
Dựa vào hai điểm trên có thể thấy, sau hơn 30 năm xây dựng với gần 200 hạng mục công trình như Bưu điện, Nhà thờ, công viên, khu thể thao, bể bơi, nhà hàng, khách sạn, biệt thự, đường giao thông... đã tạo nên Trạm nghỉ mát mùa hè Tam Đảo khoa học, vừa là nơi du lịch, nghỉ dưỡng lý tưởng vào mùa hè nhưng đồng thời cũng là một pháo đài phòng thủ chiến lược (sau này phát xít Nhật đã biết sử dụng điểm cao để lập đồn trú). Hơn nữa quá trình xây dựng Tam Đảo được người Pháp đúc kết từ bài học kinh nghiệm trong tổ chức quy hoạch, xây dựng, kiến trúc các khu nghỉ ở Đà Lạt, Sa Pa,… Chẳng vì thế khi các hạng mục hạ tầng cơ bản hoàn thiện, thời đó người Pháp đã ví Tam Đảo với mỹ tự Hòn ngọc viễn đông. Sau này Tam Đảo bị tiêu thổ trong kháng chiến chống Pháp (khoảng 1947-1949); nay chỉ còn lưu lại ít ỏi thông tin qua tài liệu, hình ảnh cùng một số dấu tích bị chôn vùi dưới những lớp cỏ cây và sương mờ.
Xem tư liệu xưa cũng là dịp ôn cũ, biết mới. Hy vọng trong tương lai gần, Tam Đảo được quy hoạch, xây dựng theo phương châm Xanh - Sạch - Đẹp và phát triển bền vững trong lòng của núi rừng Tây Thiên - Tam Đảo kỳ vĩ. Xứng đáng là Di sản thiên nhiên, điểm đến lý tưởng cho du khách trong nước và nước ngoài khi mỗi lần ghé thăm Vĩnh Phúc.
Câu ca như phác hoạ dải núi, rừng Tây Thiên - Tam Đảo kỳ vĩ với chiều dài trên 80km, rộng từ 10-15 km, chạy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam có toạ độ địa lý từ 2021-2142 vĩ độ Bắc và từ 10523-10544 kinh độ Đông. Từ xưa Tam Đảo đã có hệ động, thực vật phong phú, cùng hang động, thác nước, khí hậu thuận lợi cho khai thác du lịch, nghỉ dưỡng.
Nhận thấy giá trị tiềm năng thiên nhiên ở Tam Đảo để xây dựng Trạm nghỉ mát cho quan chức, gia đình người Pháp ở xứ Bắc Kỳ và Đông Dương. Năm 1904 một phái đoàn quân sự do phủ Toàn quyền giao nhiệm vụ lập dự án đã tiến hành thám sát lên Tam Đảo theo đường mòn của dân sơn tràng, lúc đó trên điểm cao khoảng 900m so với mặt nước biển; đoàn thám sát phát hiện khu vực thung lũng lòng chảo của một trong ba ngọn núi Thạch Bàn, Phù Nghĩa, Thiên Thị đã có bản người Dao sinh sống; vị trí thung lũng được bao bọc bởi hệ rừng già nguyên sinh với thảm thực vật dày đặc đã tạo nên một vùng tiểu khí hậu riêng biệt trung bình từ 18-22oC, có thể đáp ứng yêu cầu của dự án.
Năm 1906, người Pháp đã dồn bản Dao sinh sống ở thung lũng xuống vị trí bên dưới để triển khai dự án xây dựng Trạm nghỉ mát Tam Đảo qua một số sơ đồ quy hoạch (bản coppy hiện lưu tại Thư viện tỉnh) sau:
1. Sở Địa chính tỉnh Vĩnh Yên. Sơ đồ khu nghỉ mát Tam Đảo, tờ thứ 2. Tỷ lệ 1/1000. Năm 1938.2. Bản sơ đồ các khu nghỉ dưỡng trên cao Tam Đảo. Tỉ lệ 1/2000.3. Sơ đồ lô cấp cho quân sự ở Tam Đảo trích từ Sơ đồ chia lô đất ở Tam Đảo gồm các lô 29-29B & 30. 4. Sở Công chính khu Tam Đảo. Sơ đồ chia lô đất 51- 64. Tỷ lệ 1/500.5. Trích Sơ đồ phân lô đất khu Đông Tam Đảo. Tỷ lệ 1/2000.6. Sở Địa chính tỉnh Vĩnh Yên. Khu Nam Tam Đảo, trích Sơ đồ mảnh đất cho ông Brachet diện tích 132m2. Tỷ lệ 1/1000.7. Sơ đồ Dự án mở rộng phía Đông Nam - Khu nghỉ mát Tam Đảo. Tỉ lệ 1/1000. Năm 1938.8. Sơ đồ toàn cảnh khu nghỉ mát Tam Đảo đề xuất đặt tên đường phố. Ngày 14-2-1939.
Với 8 Sơ đồ quy hoạch xây dựng Trạm nghỉ mát Tam Đảo nêu trên, có thể còn chưa đủ so với thực tế của quá trình hơn 30 năm xây dựng (khoảng từ 1906-1943). Tuy nhiên qua tìm hiểu, nghiên cứu các sơ đồ cho chúng ta nhận biết tính khoa học khá rõ ở điểm sau:
Thứ nhất: Sơ đồ các khu nghỉ dưỡng trên cao Tam Đảo được quy hoạch chi tiết theo hướng mở (hoà nhập không gian xanh) đan xen với các thiết chế hạ tầng (nhà Phủ thống sứ, Công sứ Vĩnh Yên, bưu điện, nhà thờ, công viên - thể thao văn hoá, bể bơi,…) kết hợp với khu đất quân sự (mang tính an ninh, phòng thủ chiến lược).
Thứ hai: Khi các hạng mục hạ tầng cơ bản hoàn thiện; năm 1938, người Pháp quy hoạch mở rộng khu nghỉ mát Tam Đảo ra phía Đông Nam (thể hiện phát triển chiến lược). Đến năm 1939, người Pháp tiến hành vẽ sơ đồ đặt tên đường phố cho khu nghỉ mát (bước khẳng định vị trí thị tứ của khu du lịch, nghỉ mát Tam Đảo).
Dựa vào hai điểm trên có thể thấy, sau hơn 30 năm xây dựng với gần 200 hạng mục công trình như Bưu điện, Nhà thờ, công viên, khu thể thao, bể bơi, nhà hàng, khách sạn, biệt thự, đường giao thông... đã tạo nên Trạm nghỉ mát mùa hè Tam Đảo khoa học, vừa là nơi du lịch, nghỉ dưỡng lý tưởng vào mùa hè nhưng đồng thời cũng là một pháo đài phòng thủ chiến lược (sau này phát xít Nhật đã biết sử dụng điểm cao để lập đồn trú). Hơn nữa quá trình xây dựng Tam Đảo được người Pháp đúc kết từ bài học kinh nghiệm trong tổ chức quy hoạch, xây dựng, kiến trúc các khu nghỉ ở Đà Lạt, Sa Pa,… Chẳng vì thế khi các hạng mục hạ tầng cơ bản hoàn thiện, thời đó người Pháp đã ví Tam Đảo với mỹ tự Hòn ngọc viễn đông. Sau này Tam Đảo bị tiêu thổ trong kháng chiến chống Pháp (khoảng 1947-1949); nay chỉ còn lưu lại ít ỏi thông tin qua tài liệu, hình ảnh cùng một số dấu tích bị chôn vùi dưới những lớp cỏ cây và sương mờ.
Xem tư liệu xưa cũng là dịp ôn cũ, biết mới. Hy vọng trong tương lai gần, Tam Đảo được quy hoạch, xây dựng theo phương châm Xanh - Sạch - Đẹp và phát triển bền vững trong lòng của núi rừng Tây Thiên - Tam Đảo kỳ vĩ. Xứng đáng là Di sản thiên nhiên, điểm đến lý tưởng cho du khách trong nước và nước ngoài khi mỗi lần ghé thăm Vĩnh Phúc.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét