Sắc xuân trong tranh Tết

Chơi tranh tết đã trở thành phong tục, một nét đẹp truyền thống giàu tính thẩm mỹ, nhân văn của người Việt xưa. Để đón xuân về người ta dọn dẹp lại nhà cửa, đánh lại bộ lư đồng, tỉa bớt chân nhang, thếp lại đôi câu đối, gỡ tranh cũ xuống, treo tranh mới lên với hàm ý Tống cựu, nghinh tân. Đề tài trong tranh tết phong phú, cô đọng phản ánh những hình ảnh gần gũi thân quen trong sinh hoạt thường nhật của người dân lao động được người hoạ sỹ nắm bắt được cái hồn, cái cảnh để đưa vào hoạt tả sống động trong tranh bằng những sắc màu hồn nhiên, tươi sáng, nhưng rất đỗi bình dị, giàu thẩm mỹ, triết lý xã hội và ý nghĩa nhân văn của dân tộc ta. Tranh tết có nhiều loại, dùng cho cả người lớn và trẻ em với mục đích như: Tranh thờ, tranh cầu lộc, tranh xã hội, tranh lịch sử, là những chủ đề đa dạng thoả mãn đồng thời nhu cầu, sở thích của người dân. Để cầu mong năm mới được sung túc, thịnh vượng, tài lộc vào nhà người ta ưa treo bức tranh đôi ông Tiến tài, Tiến lộc là hai vị thần mang sắc phục kiểu quan văn, khuôn mặt hồng hiền từ, tay cầm bảo khí, trên hai bức tranh đề chữ Lộc vị cao tăng,"Tài hằng nguyên khí”. Với mong muốn gia đình được bình an có tranh thần bảo hộ Vũ Đinh và Thiên ất, hình vẽ hai vị mặc áo giáp, tay cầm long đao, khuôn mặt dữ tợn thường được dán ngoài cửa để trấn giữ, xua đuổi tà ma. Ngụ ý được dồi dào sức khoẻ để làm việc quanh năm, người ta treo bức Gà đại cát với sắc màu sặc sỡ, oai vệ, mang biểu tượng của chữ tín là người bạn của dân quê nó báo thức mọi người dậy đúng giờ, đúng khắc để lo chuyện làm ăn. Tranh mẹ con đàn gà, mẹ con đàn lợn âm dương đông vui, quây quần là hình tượng hoá cuộc sống dân dã vùng thôn quê cùng ước mơ gia đình đông con nhiều cháu nhưng hoà thuận, xum vầy. Với mong muốn trong nhà luôn có niềm vui và sự thanh nhàn, người lớn thường treo tranh tứ bình (4 bức) như: Xuân - Hạ - Thu - Đông; Tố nữ; Canh nông chi đồ, là những hình vẽ về cảnh sắc thiên nhiên bốn mùa, vẻ đẹp thanh lịch, tài hoa của các bậc giai nhân, ca kỹ xưa kia, cùng hoạt cảnh đồng quê thanh bình,... đã mang lại niềm vui, sức sống mới cho muôn nhà. Tranh nhị bình (2 bức) vẽ hai bức Cá chép và Chim công thường được treo đối hai bên bàn thờ, một vật tượng trưng cho vẻ đẹp mỹ miều, một tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở, âu cũng là ước vọng của bao gia đình về một năm mới vẹn toàn. Để khuyến khích trẻ em trong nhà học hành tiến tới và hy vọng chúng sẽ thành đạt, mọi nhà thường ưa treo tranh Vinh hoa (em bé tóc trái đào ôm gà trống), Phú quý (em bé ôm vịt), Nhân lễ (em bé ôm cóc), Trí tín (em bé ôm rùa), Thầy đồ cóc (vẽ hoạt cảnh của trường học xưa), Trạng chuột vinh qui (vẽ cảnh rước trạng vinh qui bái tổ), là những hình vẽ ngộ nghĩnh, hồn nhiên, vui nhộn cùng những lời chú thích giàu tính giáo huấn trẻ em những đạo đức tất yếu bước vào cuộc sống. Với những tranh tết mang tiếng cười trào lộng như : Đu xuân, Hứng dừa, Bịt mắt bắt dê, Đấu vật, Bắt chạch trong chum, là những hoạt cảnh hội hè, đình đám, trai gái tình tứ, sự hóm hỉnh trong tranh đem lại tiếng cười sảng khoái cho ngôi nhà ngày xuân thêm nồng ấm. Nếu như hình để chuyển tải cái hồn, cái ý của nhân vật, sự diễn tả nội dung chủ đề thì sắc màu trong tranh tết là điểm nhấn mềm mại cho mảng khối, bố cục bằng những sắc màu tự nhiên xanh (lá trầu), đỏ (đất son), vàng (hoa hoè), trắng (sò),được hoà sắc lấp lánh trên giấy điệp tạo nên sắc thái ngoạn mục cho bức tranh lắng sâu hồn dân tộc. Người ta ngắm tranh mà nhớ lại năm qua và hình dung những gì sẽ gặp và làm trong năm mới, cầu điều tốt lành cho mình, chúc điều tốt lành cho người khác là nếp ứng xử giàu tính nhân văn của người Việt xưa, mà tranh tết chính là hình tượng hoá lời chúc tụng liên liên hữu dư tới mọi người.