CHÙA HOA DƯƠNG
NÉT XƯA CÒN MÃI VỚI THỜI GIAN
Nguyễn Anh Ngọc
Chùa Hoa Dương xưa còn có tên khác là Tuân Lộ tự thuộc tổng Tuân Lộ, phủ Vĩnh Tường nay thuộc thôn Thượng xã Tuân Chính huyện Vĩnh Tường tỉnh Vĩnh Phúc.
Hoa Dương là công trình kiến trúc Phật giáo cổ bậc nhất ở Vĩnh Phúc có niên đại xây dựng từ thời Hậu Lê (năm 1680) hiện còn lại đến ngày nay. Về tổng quan kiến trúc chùa mang kiểu thức chữ “công” gồm 3 tòa: Tiền đường (7 gian), thượng điện (4 gian) nhà Tổ (5 gian) và 2 nhà hành lang (20 gian) tạo nên không gian kiến trúc liên hoàn đồ sộ với tổng diện tích mặt bằng 358m2. Khi xây dựng chùa, nhà kiến trúc xưa đã chọn kiểu kết cấu “chồng rường, giá chiêng” vừa thẩm mỹ, khỏe khoắn bằng hệ thống cột chịu lực gỗ lim tròn 1,5m, đặt trên đế đá vuông 75cm; sự lựa chọn vật liệu xây dựng chính từ gỗ lim, đá xanh, gốm (gạch, ngói),...nên trải qua hơn 300 năm, dưới sự tác động khắc nghiệt của thiên nhiên, khí hậu mà nay ngôi chùa vẫn còn nguyên vẹn giá trị gốc. Hiện trước sân nhà Tiền đường còn nhiều cây cổ thụ quý như bồ đề, đại, ngâu có tuổi đời hàng trăm năm với rêu phong cổ kính, trầm lắng nơi cửa Phật.
Cùng với giá trị kiến trúc, lịch sử; chùa Hoa Dương còn nổi bật ở mảng nghệ thuật điêu khắc gỗ dân gian đặc sắc qua 26 tác phẩm tượng tròn và 16 phù điêu chạm chổ hết sức tinh tế, sinh động lấp lánh sơn son thếp vàng. Qua hệ thống tượng trên Phật điện cho thấy, hiện chùa Hoa Dương vẫn còn giữ nguyên phong cách bài trí tượng theo phái Đại Thừa xưa ở đồng bằng Bắc bộ. Thứ tự các lớp từ trên xuống dưới, từ trái sang phải gồm: Tam thế (A-Di-Đà, Thích Ca, Di Lặc Phật), Di Đà Tam Tôn (A-Di-Đà, Quan Thế Âm Bồ Tát), Hoa Nghiêm Tam Thánh (Thích Ca Mâu Ni, Văn Thù, Phổ Hiền) Thích Ca Cửu Long (Thích Ca sơ sinh, Đế Thiên, Đế Thích) và các tượng phối thờ như tứ Bồ Tát, tứ Thiên Vương, Đức Ông, Thánh Hiền, Hộ pháp, tượng Tổ,...Tất cả các pho tượng đều có niên đại từ thời Hậu Lê (tk XVII), được chế tác từ gỗ mít già bằng kỹ năng chạm khắc điêu luyện, tinh tế kết hợp với kỹ thuật sơn thếp truyền thống đã làm cho những tác phẩm tượng tròn giàu tính nghệ thuật, từ bi hỉ xả như hàm ý lời mong cầu vươn tới chân, thiện, mỹ trong đời sống của người Việt xưa.
Bên cạnh các tác phẩm tượng tròn, trong chùa hiện còn lưu giữ 16 bức điêu khắc gỗ tiêu biểu được bài trí trong nhà tiền đường và thượng điện. 8 bức Y môn (3,0m x 0,6m) chạm nổi đại tự Hán, nội dung mang ý nghĩa răn dạy, tụng ca Phật pháp cùng triết thuyết Nho học; nền các bức Y môn được chạm nổi đề tài hoa cỏ, muông thú, vân mây,...tinh tế, sinh động, lấp lánh huyền ảo trên sắc son, thếp vàng. 8 bức tranh kệ khắc thư họa với nội dung thi ca tuyệt tác miêu tả phong cảnh thiên nhiên kỳ thú, sự hoằng dương Phật pháp tới tăng ni, phật tử và du khách lên chùa lễ Phật. Ngoài ra trong chùa hiện còn lưu giữ 8 bộ hoành phi, câu đối cổ và nhiều di vật quý như chuông đồng, cây hương, bia đá là những tư liệu văn tự quý cho muôn đời.
Với vẻ đẹp nghệ thuật, kiến trúc đặc sắc thời Hậu Lê (tk XVII), chùa Hoa Dương đã được Nhà nước xếp hạng di tích quốc gia, một di sản văn hóa quý giá của tỉnh Vĩnh Phúc như nét duyên xưa còn đọng lại với thời gian.
Nguyễn Anh Ngọc
